Zamówienia publiczne mogą służyć nie tylko zakupowi usług i produktów, ale również realizacji ważnych celów społecznych. Jednym z narzędzi umożliwiających takie działanie są klauzule społeczne. Pozwalają one uwzględniać w postępowaniach m.in. zatrudnianie osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i zawodowej oraz wspierać udział podmiotów ekonomii społecznej. Niestety, potencjał tego rozwiązania nadal pozostaje w dużej mierze niewykorzystany.
Zaledwie nieco ponad 2% postępowań
Jak wynika z danych Urzędu Zamówień Publicznych przywołanych przez portal EkonomiaSpołeczna.pl, w 2023 roku klauzule skierowane bezpośrednio do podmiotów ekonomii społecznej zastosowano w niewiele ponad 2% postępowań o wartości przekraczającej 130 tys. zł.
To bardzo niski wynik, zwłaszcza że klauzule społeczne funkcjonują w polskim systemie zamówień publicznych już od kilkunastu lat. Miały one wspierać rozwój ekonomii społecznej, tworzenie miejsc pracy oraz integrację osób zagrożonych wykluczeniem. W praktyce są jednak wykorzystywane jedynie sporadycznie.
Dlaczego klauzule społeczne są ważne?
Odpowiedzialnie prowadzone zamówienia publiczne mogą generować wartość wykraczającą poza samo wykonanie określonego zadania. Mogą jednocześnie:
– tworzyć miejsca pracy dla osób mających trudności z wejściem lub powrotem na rynek pracy,
– wspierać przedsiębiorstwa społeczne, spółdzielnie socjalne i organizacje pozarządowe,
– wzmacniać lokalną gospodarkę i rozwój usług społecznych,
– pomagać w integracji społecznej i zawodowej,
– ograniczać długofalowe koszty wykluczenia ponoszone przez państwo i samorządy.
Oznacza to, że dobrze zaplanowany wydatek publiczny może przynieść podwójną korzyść: zapewnić potrzebną usługę, a równocześnie wesprzeć lokalną społeczność.
Co ogranicza stosowanie klauzul?
Jedną z najważniejszych barier pozostaje dobrowolność ich stosowania. Zamawiający nie zawsze dysponują odpowiednią wiedzą, doświadczeniem i wsparciem pozwalającym właściwie przygotować postępowanie oraz później kontrolować realizację zobowiązań społecznych.
Problemem może być również obawa przed skomplikowaniem procedury, ograniczeniem konkurencji albo popełnieniem błędu. W rezultacie wiele instytucji wybiera znane i najprostsze rozwiązania, koncentrując się przede wszystkim na cenie.
Jednocześnie podmioty ekonomii społecznej często nie mają wystarczających zasobów i doświadczenia, aby skutecznie konkurować w postępowaniach z dużymi przedsiębiorstwami komercyjnymi.
Potrzebne jest podejście systemowe
Stała Konferencja Ekonomii Społecznej postuluje wprowadzenie rozwiązań prawnych, instytucjonalnych i finansowych, które zachęcą administrację publiczną do częstszego korzystania z klauzul społecznych. Równie ważne jest rozwijanie kompetencji osób odpowiedzialnych za zamówienia oraz upowszechnianie dobrych praktyk.
Klauzule społeczne nie powinny być traktowane jako dodatkowa komplikacja, lecz jako element odpowiedzialnego zarządzania środkami publicznymi. Ich szersze wykorzystanie może stać się realnym impulsem do rozwoju przedsiębiorczości społecznej, aktywizacji zawodowej i budowania silniejszych wspólnot lokalnych.
Pieniądze publiczne mogą pracować więcej niż jeden raz: zapewniać potrzebne usługi, tworzyć miejsca pracy i przeciwdziałać wykluczeniu. Aby tak się stało, potrzebne są jednak wiedza, odwaga i konsekwencja po stronie zamawiających.
Źródło i pełny artykuł: „Klauzule społeczne w zamówieniach publicznych: niewykorzystany potencjał” – EkonomiaSpołeczna.pl
fot.: https://www.magnific.com/